Néonazis grecs d'Aube Dorée: no pasaran?

Dimitris Psarras, journaliste grec connu, est un des fondateurs de IOS («virus»), le complément indépendant –publié chaque fin de semaine dans ELEFTHEROTYPIA– qui, pendant 20 ans, a constitué un havre de journalisme rigoureux. Il est aussi critique, actuellement rédacteur du quotidien autogéré Efimerida ton Sindakton (Journal des Rédacteurs) et l'auteur de l’ouvrage Le livre Noir de Chryssi Avghi. Mediapart avait déjà publié une interview avec lui il y a quelques mois.

Interview recueilli et traduit du grec par Eleni Varikas et Michael Löwy.

 


 

1. Pourrais-tu décrire en quelques mots les origines de l’organisation néo-nazie grecque Chryssi Avghi (CA),  l’Aube Dorée?

Depuis que CA a été fondée au début des années 1980, sa direction est composée du même groupe de personnes, avec comme chef indisputable Nicolaos Mixaloliakos. A l’époque de la dictature militaire des colonels, Mixaloliakos était membre de l’organisation néo-nazie dénommée Parti du Quatre Août, du national-socialiste Constantin Plevris. Après la chute de la dictature, il y a eu de nombreux attentats de nostalgiques de la Junte en collaboration avec les néo-fascistes italiens de l'Ordine Nuovo. Accusé de distribution d’explosifs, Mixaloliakos fut condamné et est resté une année en prison. L’Aube Dorée a été fondée en décembre 1980 comme un groupe fermé de réflexion national-socialiste. En 1984, Papadopoulos, le dictateur emprisonné, a nommé Mixaloliakos premier dirigeant de la jeunesse du parti qu’il a fondé,  EPEN (Union Politique Nationale). Mais il n’est pas resté longtemps dans cette position, parce que cette organisation des partisans de la Junte n’était pas assez dure et, surtout, pas assez antisémite pour son goût. Par la suite, il a réactivé Chryssi Avghi et a continué la propagande nazie. Depuis le début des années 1990, l’organisation a profité de la vague nationaliste, qui a suivi l’affrontement entre la Grèce et l’ancienne République Yougoslave de Macédoine pour le nom de la Macédoine, pour faire ses premières apparitions publiques (par exemple dans les  manifestations populaires nationalistes de masse), tandis que ses agressions commençaient à se faire de plus en plus fréquentes.

 

Από τότε που ιδρύθηκε η Χρυσή Αυγή στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στην ηγεσία της βρίσκεται η ίδια ομάδα με αδιαφιλονίκητο αρχηγό τον Νικόλαο Μιχαλολιάκο. Ο Μιχαλολιάκος υπήρξε κατά την περίοδο της δικτατορίας μέλος της νεοφασιστικής οργάνωσης «Κόμμα Τετάρτης Αυγούστου» του εθνικοσοσιαλσιστή Κωνσταντίνου Πλεύρη. Μετά την πτώση της δικτατορίας υπήρξαν πολλές βομβιστικές ενέργειες από νοσταλγούς της χούντας σε συνεργασία με Ιταλούς νεοφασίστες της Ordine Nuovo. Ο Μιχαλολιάκος καταδικάστηκε και έμεινε ένα χρόνο στη φυλακή με την κατηγορία της προμήθειας εκρηκτικών υλών. Η Χρυσή Αυγή ιδρύθηκε τον Δεκέμβρη του 1980 ως κλειστή ομάδα εθνικοσοσιαλιστικών «αναζητήσεων». Το 1984 ο φυλακισμένος δικτάτορας Παπαδόπουλος έχρισε τον Μιχαλολιάκο πρώτο αρχηγό της νεολαίας του κόμματος που είχε ιδρύσει, της ΕΠΕΝ. Στη θέση αυτή ο Μιχαλολιάκος έμεινε λίγο, γιατί το κόμμα των χουντικών δεν ήταν αρκετά σκληρό και κυρίως αντισημιτικό, όπως ήθελε εκείνος. Στη συνέχεια επανενεργοποίησε τη Χρυσή Αυγή και συνέχισε τη ναζιστική προπαγάνδα. Από τις αρχές του 1990 η οργάνωση εκμεταλλεύτηκε το κύμα εθνικισμού που συνόδευσε τη διαμάχη μεταξύ Ελλάδας και FYROM για το όνομα της Μακεδονίας και έκανε για πρώτη φορά δημόσιες εμφανίσεις (π.χ. στα παλλαϊκά εθνικιστικά συλλαλητήρια), ενώ και οι επιθέσεις της άρχισαν να γίνονται όλο και πιο συχνές.   

Dimitris Psarras ©DR Dimitris Psarras ©DR
 

2. Quelles sont les différences entre CA et les autres groupes d’extrême droite en Grèce?

La plupart des formations d’extrême droite qui agissaient après la chute de la dictature (1974) se caractérisaient par une forte tendance nationaliste et traditionaliste, favorable à l’intervention de l’Armée, aspirant à la restauration de la monarchie et identifiant l’Eglise avec l’Etat.  Par contre, CA avait et continue à avoir une claire orientation national-socialiste, c'est-à-dire une vision du monde nazie, ce qui ne correspond ni à la vision de la dictature ni à celles des autres partis politiques de l’extrême droite. Toutes les tendances antérieures, notamment les rapports avec les survivances de la dictature, les monarchistes et l’Eglise, CA les utilise comme des éléments complémentaires,  et les adopte seulement pour des raisons tactiques.

 

Τα περισσότερα ακροδεξιά μορφώματα που έδρασαν μετά την πτώση της δικτατορίας χαρακτηρίζονταν από μια έντονη τάση εθνικισμού, προσκόλληση στην παράδοση, υποστήριξη της επέμβασης του στρατού, επιθυμία επανόδου στη βασιλεία και ταύτιση της εκκλησίας με το κράτος. Αντίθετα, η Χρυσή Αυγή είχε και εξακολουθεί να έχει σαφή εθνικοσοσιαλιστικό προσανατολισμό. Διαθέτει δηλαδή μια σαφή ναζιστική κοσμοθεωρία, κάτι που δεν χαρακτήριζε ούτε τη δικτατορία ούτε τα άλλα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα. Όλα τα προηγούμενα χαρακτηριστικά, και κυρίως τις σχέσεις με τα υπολείμματα της δικτατορίας, τους βασιλικούς και την εκκλησία, η Χρυσή Αυγή τα αντιμετωπίζει ως συμπληρωματικά στοιχεία και τα υιοθετεί μόνο για τακτικούς λόγους.  

 

3. Quelles sont les caractéristiques spécifiquement néo-nazies de CA?  Quel est son rapport au Troisième Reich et son chef, et sous quelles formes il réprésente ou réactive une tradition nazie en Grèce?

Depuis sa première apparition, Chryssi Avghi s’est idenitfiée avec le national-socialisme allemand. Il ne s’agit pas d’un parti d’extrême droite intégré dans l’ainsi nommé  «troisième vague» de l’extrême droite européenne, pas plus que d’une formation politique simplement «néo-fasciste». Le racisme et la violence en sont les composantes essentielles. Dans ses publications depuis 1980, il traduit les classiques du nazisme,  comme Hitler et Rosenberg, mais aussi Freissler et Darré; par ailleurs, il coopère périodiquement  avec les autres mouvements néo-nazis européens. Le parti espagnol CEDADE et l’officier belge des Waffen SS Léon Degrelle ont initialement joué un rôle important dans cette dimension européenne de CA. Mais le plus important ce ne sont pas les convergences idéologiques. CA suit de très près l’action politique du Parti Nazi allemand historique (NSDAP), avec la création de ses propres Sections d’Assaut (SA), qui «conquièrent» des quartiers dans les grandes villes, cassent les boutiques des commerçants immigrés et agressent ceux-ci massivement. L’utilisation de la violence est un élément constitutif de son action, et non pas une manifestation occasionnelle de l’action de ses membres les plus extremistes.

 

Από την πρώτη της εμφάνιση, η Χρυσή Αυγή ταυτίστηκε με τον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό. Δεν πρόκειται για ένα ακροδεξιό κόμμα ενταγμένο στο λεγόμενο «τρίτο κύμα» της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, ούτε καν για ένα απλά «νεοφασιστικό» πολιτικό μόρφωμα. Ο φυλετισμός και η βία είναι συστατικά στοιχεία της. Στα έντυπά της από το 1980 μεταφράζει τους κλασικούς του ναζισμού, τον Χίτλερ, τον Ρόζενμπεργκ, αλλά και τον Φράισλερ ή τον Νταρέ, ενώ κατά καιρούς συνεργάζεται με όλα τα ευρωπαϊκά νεοναζιστικά κινήματα. Σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την ευρωπαϊκή διάσταση της πολιτικής δράσης της Χρυσής Αυγής έπαιξαν στην αρχή οι Ισπανοί του CEDADE, και ο Βέλγος στρατηγός των Waffen SS Λεόν Ντεγκρέλ.

Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι δεν αρκούν οι θεωρητικές συμπτώσεις. Η Χρυσή Αυγή ακολουθεί κατά γράμμα την πολιτική δράση του γερμανικού NSDAP, με τη δημιουργία των δικών της Ταγμάτων Εφόδου, τα οποία «καταλαμβάνουν» συνοικίες των μεγάλων πόλεων, σπάνε τα μαγαζιά των μεταναστών και επιτίθενται μαζικά εναντίον τους. Η χρήση βίας είναι συστατικό στοιχείο της δράσης της και όχι ευκαιριακό σύμπτωμα της δράσης των πιο ακραίων μελών της.

 

4. Qui sont les «ennemis» selon l’idéologie de CA? Les juifs, les homosexuels, les immigrés, les musulmans, les militants de gauche, les féministes?

Naturellement tous ceux-là appartiennent, selon l’idéologie de CA, à la catégorie des «sous-hommes», et sont donc des ennemis et des cibles désignées. Mais CA fait attention à définir les cibles selon la «mode» politique de chaque époque. Au début des années 1990, ce qui était «à la mode» en Grèce était l’hystérie nationaliste autour du nom de la Macédoine. A ce moment-là, la cible principale de CA était les militants de la gauche internationaliste et libertaire, que CA dénonçait comme «traîtres» et qu'il agressait au nom de la nation. Au cours des dernières années, sa principale cible ce sont les immigrés, depuis qu'un climat politique de xénophobie s'est à nouveau installé dans le pays, un climat sur lequel  CA s’appuie pour sa propagande sanglante.

 

Φυσικά όλοι αυτοί, σύμφωνα με την ιδεολογία της Χρυσής Αυγής ανήκουν στην κατηγορία των «υπανθρώπων», οπότε είναι εχθροί και ενδεχόμενοι στόχοι. Αλλά η Χρυσή Αυγή φροντίζει να εντοπίζει τους στόχους της σύμφωνα με την πολιτική «μόδα» κάθε εποχής. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν στην Ελλάδα της «μόδας» η εθνικιστική υστερία γύρω από το όνομα της Μακεδονίας. Τότε η Χρυσή Αυγή είχε στόχο κυρίως αγωνιστές της διεθνιστικής αριστεράς και αντιεξουσιαστές, τους οποίους αποκαλούσε «προδότες» και τους χτυπούσε στο όνομα του έθνους. Τα τελευταία χρόνια είναι οι μετανάστες ο κύριος στόχος τους, εφόσον και πάλι έχει δημιουργηθεί ένα πολιτικό κλίμα ξενοφοβίας στη χώρα, πάνω στο οποίο στηρίζουν την αιματηρή τους προπαγάνδα. 

 

5. Pourrais-tu décrire l’évolution électorale de CA durant les dernières années?

La première apparition électorale de l’organisation a eu lieu lors des élections européennes de 1994, quand elle a eu 7.242 voix (0,11%).  Depuis lors, CA participe sélectivement à certaines élections, avec des résultats assez bas. Un résultat plus significatif a été obtenu lors des élections européennes de 1999, quand CA a collaboré avec Kostas Plevris et a obtenu 48.532 voix (0,75%). Lors des élections locales de 2002, il a collaboré avec Georges Karatzaferis, qui avait fondé un parti d’extrême droite inspiré par Le Pen. Aux élections européennes de 2009, CA  s'est  à nouveau présenté en son propre nom, et a eu 23.609 voix (0,46%), tandis que lors des élections nationales de la même année il n’a eu que 19.624 voix (0,29%).

Le saut électoral de l’organisation a eu lieu lors des élections municipales de 2010, quand la crise avait déjà commencé. CA a réussi  à atteindre les 5,29% des voix dans la municipalité d’Athènes, élisant pour la première fois Mixaloliakos comme conseiller municipal. Dans certaines circonscriptions du centre d’Athènes, CA a eu des résultats bien plus élévés. Finalement, aux élections de mai 2012, le parti a eu 441.018 voix (6,97%), et un mois plus tard il est arrivé à 425.990 voix (6,92%), élisant 18 députés.

 

Από τότε συμμετείχε επιλεκτικά σε ορισμένες εκλογικές αναμετρήσεις, με χαμηλές επιδόσεις : 7.242  (0,11%).   Πιο σημαντική επίδοση είχε Ευρωεκλογές του 1999, όπου συνεργάστηκε με τον Κώστα Πλεύρη και έφτασε τις 48.532 ψήφους (0,75%). Στις νομαρχιακές εκλογές του 2002 συνεργάστηκε με τον Γιώργο Καρατζαφέρη, ο οποίος είχε τότε ιδρύσει ένα ακροδεξιό κόμμα με πρότυπο τον Λεπέν. Στις Ευρωεκλογές του 2009, η Χρυσή Αυγή θα επανεμφανιστεί για να πάρει 23.609 ψήφους (0,46%), ενώ στις εθνικές εκλογές του 2009 θα πάρει 19.624 ψήφους και ποσοστό 0,29%.

Το εκλογικό άλμα της οργάνωσης θα πραγματοποιηθεί στις δημοτικές εκλογές του 2010, όταν είχε ήδη εκδηλωθεί η κρίση. Η οργάνωση θα καταφέρει να φτάσει το 5,29% στο δήμο Αθήνας και να εκλέξει για πρώτη φορά τον Μιχαλολιάκο στο δημοτικό συμβούλιο. Σε ορισμένες περιοχές του κέντρου της Αθήνας η εκλογική της επίδοση έφτασε πολύ ψηλότερα.

Τελικά, στις εκλογές του Μαΐου του 2012 η Χρυσή Αυγή συγκέντρωσε συνολικά 441.018 ψήφους (6,97%), ενώ ένα μήνα αργότερα έφτασε τις 425.990 ψήφους (6,92%), και εξέλεξε 18 βουλευτές.

 

6.  Comment peut-on expliquer le succès électoral spectaculaire de CA en 2012?

S’il n’y avait pas la crise économique, les choses seraient sans doute différentes. Mais la crise ne suffit pas pour expliquer l'attrait exercé sur tant de citoyens par une formation aussi extrême. Si la crise n’était pas accompagnée par l’écroulement du système politique, on n’aurait rien connu de semblable. La majorité des électeurs de CA pensent que par le moyen de ce choix extrême ils se vengent des politiciens, des partis, des gouvernants. Le désespoir total mène à la conviction que le seul moyen qui reste au citoyen c’est de se venger au moyen de cette organisation extrémiste. Il s’agit donc d’un cas caractéristique de ressentiment collectif.  Mais il ne faut pas sous-estimer le fait que plusieurs des thèses de CA –surtout sur les immigrés– s’appuient sur un terrain miné par la xénophobie. Les moyens de communication et en particulier les chaînes de télévision privées ont, depuis longtemps, adopté plusieurs stéréotypes nationalistes et racistes; ces dernières ne ratent pas une occasion pour inviter les «téléstars» nazies à leurs écrans, à condition qu’ils garantissent le fameux audimètre. En outre, les deux jusqu’alors principaux partis,  la Nouvelle Démocratie et le PASOK, à peine se sont-ils rendu compte du succès de CA qu’ils ont commis l’erreur d’adopter une grande partie de sa rhétorique anti-immigrés, croyant naïvement qu’ils allaient gagner ses supposés électeurs. Ces deux partis ont formé en 2011 un gouvernement en collaboration avec le parti LAOS («Peuple») –fondé par Kostas Plevris, l’ancien associé de CA– légitimant ainsi la participation au pouvoir d’un parti d’extrême droite pour la première fois depuis la chute de la dictature en 1974.  

Je signale que certains moyens de communications –des chaînes de telévision mais aussi l’hebdomadaire Proto Thema,  avec la plus grande circulation dominicale– ont aidé à diffuser les mythes propagandistes de CA, en reproduisant le mensonge que les nazis mènent une «œuvre sociale», en aidant les personnes âgées et les invalides. Comme je le montre dans mon livre, ce reportage journalistique était dans une large mesure «fabriqué d'avance».

 

Αν δεν υπήρχε οικονομική κρίση, τα πράγματα θα ήταν ασφαλώς διαφορετικά. Αλλά δεν αρκεί η κρίση για να ερμηνευτεί η προσέγγιση τόσων πολιτών σε ένα τόσο ακραίο μόρφωμα. Αν δεν συνοδευόταν η κρίση με την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος δεν θα βλέπαμε κάτι παρόμοιο. Η πλειοψηφία των ψηφοφόρων της οργάνωσης θεωρούν ότι μέσω αυτής της ακραίας τους επιλογής εκδικούνται τους πολιτικούς, τα κόμματα, τους κυβερνώντες. Η απόλυτη απελπισία οδηγεί στην πεποίθηση ότι το μόνο που μένει στον πολίτη είναι να εκδικηθεί μέσω της ακραίας οργάνωσης. Πρόκειται δηλαδή για μια χαρακτηριστική περίπτωση ομαδικού Ressentiment. Αλλά δεν πρέπει να υποτιμούμε το γεγονός ότι πολλές από τις θέσεις της Χρυσής Αυγής –ιδίως στο μεταναστευτικό- πάτησαν σε ένα ήδη διαμορφωμένο υπόστρωμα ξενοφοβίας. Από πολύ καιρό τα μέσα ενημέρωσης και ιδίως τα ιδιωτικά κανάλια έχουν υιοθετήσει πολλά εθνικιστικά και ρατσιστικά στερεότυπα, ενώ δεν έχουν παραλείψει με κάθε ευκαιρία να καλούν τους ναζιστές τηλεστάρ στα «παράθυρά» τους, προκειμένου να εξασφαλίσουν την περιβόητη τηλεθέαση. Αλλά και τα δυο μέχρι πρότινος μεγάλα κόμματα (Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ), μόλις διαπίστωσαν την απήχηση της Χρυσής Αυγής διέπραξαν το λάθος να υιοθετήσουν μεγάλο μέρος της αντιμεταναστευτικής της ρητορικής, νομίζοντας αφελώς ότι θα προσελκύσουν τους υποψήφιους ψηφοφόρους της. Μάλιστα τα δυο αυτά κόμματα συνέπηξαν το 2011 συμμαχική κυβέρνηση με το ΛΑΟΣ, νομιμοποιώντας την παρουσία ενός ακροδεξιού κόμματος στην εξουσία για πρώτη φορά από την πτώση της δικτατορίας το 1974. Σημειώνω ότι ορισμένα μέσα ενημέρωσης (τηλεοπτικά αλλά και η μεγαλύτερη σε κυκλοφορία κυριακάτικη εφημερίδα, το Πρώτο Θέμα) βοήθησαν στη διάδοση των προπαγανδιστικών μύθων της οργάνωσης, αναπαράγοντας το ψεύδος ότι οι ναζιστές ασκούν «κοινωνικό έργο», βοηθώντας γριούλες και ανήμπορους. Όπως αποδεικνύω στο βιβλίο μου, τα δημοσιογραφικά αυτά ρεπορτάζ είναι σε μεγάλο βαθμό «στημένα». 

 

7. Comment se fait-il que les souffrances terribles de la Grèce sous l’occupation nazie n’aient pas empêché le succès récent du néo-nazisme? Il y a-t-il un manque de mémoire historique?

Il semble que la mémoire historique ne suffit pas lorsque le sentiment de désespoir et de vengeance aveugle prend des proportions de masse.  Mais il y a aussi autre chose qu’il faut prendre en compte. Tout au long de l’occupation allemande il y avait en Grèce un certain nombre de collaborateurs des nazis. Etant donné que l’occupation a été suivie par la guerre civile (1946-1949), plusieurs de ces collaborateurs du nazisme se sont transformé en partisans de «l’Etat National», au service duquel ils ont mis leur expérience de l’action anticommuniste. Ceux qui hier encore étaient des collaborateurs avec l’occupant allemand se sont métamorphosés après la guerre en bourreaux des résistants. Nous ne parlons pas ici juste d’une absence de «dé-nazification», ce qui fut le cas dans plusieurs pays en Europe. En Grèce, les collaborateurs sont devenus des cadres étatiques visibles, tandis que les vrais résistants (c'est-à-dire la Gauche) ont été dénoncés par le pouvoir de l’après-guerre comme traîtres et envoyés en exil ou en prison. Il y a donc malheureusement un passé noir (et occulté) dans les rapports entre l’Etat grec «profond» et son appareil, et les collaborateurs de l’occupation nazie dans le pays.

 

Φαίνεται ότι η ιστορική μνήμη δεν αρκεί όταν το αίσθημα απελπισίας και τυφλής εκδίκησης παίρνει μαζικές διαστάσεις. Αλλά πρέπει να λάβουμε και κάτι άλλο υπόψη μας. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής έδρασαν στην Ελλάδα και συνεργάτες των ναζί. Επειδή την κατοχή ακολούθησε ο εμφύλιος πόλεμος (1946-1949) πολλοί απ’ αυτούς τους συνεργάτες των Γερμανών μεταβλήθηκαν σε υποστηριχτές του «εθνικού κράτους», αξιοποιώντας την εμπειρία τους στην αντικομμουνιστική δράση. Οι χτεσινοί συνεργάτες των Γερμανών μεταβλήθηκαν μετά τον πόλεμο σε διώκτες των αντιστασιακών. Δεν μιλάμε για ελλιπή «αποναζιστικοποίηση», κάτι που συνέβη σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Εδώ οι συνεργάτες αναδείχτηκαν σε επιφανή κρατικά στελέχη, ενώ οι πραγματικοί αντιστασιακοί (καθότι Αριστεροί), διασύρθηκαν από το μεταπολεμικό κράτος ως προδότες, οδηγήθηκαν σε εξορίες και φυλακές. Υπάρχει δηλαδή δυστυχώς ένα μαύρο (και κρυμμένο) παρελθόν στη σχέση του «βαθέος» ελληνικού κράτους και των μηχανισμών του με τη ναζιστική παρουσία στη χώρα.

 

8. Quels sont les groupes sociaux les plus attires par CA? Selon le genre, l'âge, la classe sociale, l'éducation, le milieu urbain/rural, etc. 

En ce qui concerne le profil des électeurs de Chryssi Avghi, les hommes l’emportent sur les femmes (8,5% des électeurs/5,1%) et l’influence du parti sur les jeunes est relativement plus grande (8,1% d'électeurs chez les 18-24 ans, 9,9% chez les 25-34 ans, 11,9% chez les 35-44 ans, 6,7% chez les 45-54 ans, 3,8% chez les 55-64 ans et 2,5% chez les plus de 65 ans). Le vote CA est partagé entre les centres bourgeois, petit-bourgeois et agricoles, avec des pourcentages respectifs de 6,8, 7,4 et 6,9. Dans les professions prédominent les travailleurs non spécialisés employés à temps partiel (24,5) et les chômeurs (23,5), suivis des patrons-hommes d’affaires (20,3), des cadres moyens du secteur privé (12,6), des travailleurs spécialisés (11,1), des salariés du secteur privé (10,2), des artisans (9,1), des professions libérales (8,7), des agriculteurs, éleveurs, pêcheurs auto-employés (7,5), des salariés du public (4,7), des ménagères (3,6), des lycéens-étudiants-soldats (3,6), des retraités du secteur privé (2,88), des cadres moyens du secteur public (2,3) et des retraités du secteur public (1,7).

La cartographie du vote pour CA dans les élections de juin 2012 montre un pourcentage plus bas dans les quartiers bourgeois à revenus élevés –entre 3,67 ou 2,94 à Athènes, et entre 2,28 et 4,00 à Thessalonique. Dans les quartiers à revenus moyens, les pourcentages augmentent, entre 4,94 et 5,18. Dans les quartiers habités par des salariés et travailleurs, les pourcentages sont sensiblement supérieurs: entre 7,78 et 12,54. Ce vote se caractérise par conséquent comme une expression «des classes populaires», fait qui distingue CA des forces d’extrême droite antérieures en Grèce, comme le LAOS, qui était plus influent dans les quartiers à revenus moyens et élevés.

 

Όσο αφορά το προφίλ των ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής, οι άνδρες υπερτερούν έναντι των γυναικών (8,5/5,1) και η επιρροή στις νεότερες ηλικίες είναι σχετικά μεγαλύτερη (8,1 στην ηλικιακή ομάδα 18-24 ετών, 9,9 στις ηλικίες 25-34, 11,9 στις ηλικίες 35-44, 6,7 στις ηλικίες 45-54, 3,8 στις ηλικίες 55-64 και 2,5 πάνω από τα 65). Η ψήφος είναι μοιρασμένη σε αστικά, ημιαστικά και αγροτικά κέντρα, με αντίστοιχα ποσοστά 6,8, 7,4 και 6,9. Στα επαγγέλματα προηγούνται οι ανειδίκευτοι εργάτες - ελαστικά απασχολούμενοι (24,5) και ακολουθούν οι άνεργοι (23,5), οι εργοδότες - επιχειρηματίες (20,3), τα μεσαία στελέχη του ιδιωτικού τομέα - πωλητές (12,6), οι ειδικευμένοι εργάτες (11,1), οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα (10,2), οι βιοτέχνες – μικροί επαγγελματίες (9,1), οι ελεύθεροι επαγγελματίες (8,7), οι αυτοαπασχολούμενοι αγρότες, κτηνοτρόφοι, ψαράδες (7,5), οι μισθωτοί του δημοσίου (4,7), οι νοικοκυρές (3,6), οι μαθητές-φοιτητές-στρατιώτες (3,6), οι συνταξιούχοι του ιδιωτικού τομέα (2,8), τα μεσαία στελέχη του δημοσίου (2,3) και οι συνταξιούχοι του δημοσίου (1,7).

Η καταγραφή της ψήφου προς τη Χρυσή Αυγή στις εκλογές του Ιουνίου του 2012 δείχνει μικρότερα ποσοστά στις αστικές περιοχές υψηλότερων εισοδημάτων (6,10 στη Γλυφάδα, αλλά μόνο 3,67 στο Ψυχικό, 2,94 στη Φιλοθέη, 2,28 στην Εκάλη και 4 στο Πανόραμα της Θεσσαλονίκης). Εδώ εξαιρείται για προφανείς λόγους η περιοχή Παπάγου (6,58). Στις περιοχές υψηλών-μεσαίων εισοδημάτων τα ποσοστά ανεβαίνουν, αλλά είναι ακόμα κατώτερα του εθνικού μέσου όρου: 5,09 στο Χολαργό, 4,94 στην Αγία Παρασκευή, 5,07 στο Χαλάνδρι, 5,18 στο Μαρούσι. Στις περιοχές κατοικίας μισθωτών και εργατών τα ποσοστά είναι αισθητά μεγαλύτερα: 12,54 στο Μενίδι, 9,09 στο Κερατσίνι, 10,91 στο Πέραμα, 8,43 στη Νίκαια, 7,78 στο Περιστέρι, 7,85 στο Αιγάλεω και 9,86 στην Ευκαρπία της Θεσσαλονίκης.

Η ψήφος αυτή χαρακτηρίζεται δηλαδή από «λαϊκή ταξικότητα», γεγονός που διαφοροποιεί τη Χρυσή Αυγή από το πρόδρομο σχήμα της Άκρας Δεξιάς στην Ελλάδα, το ΛΑΟΣ, το οποίο ήταν πολυσυλλεκτικό και με ισχυρή επιρροή στις ανώτερες και υψηλές-μεσαίες περιοχές.

 

9. Vous caractérisez les actions de CA de «pogroms et lynchages». Pourriez-vous donner des exemples justifiant ces qualificatifs?

Le mode d’action de l’organisation peut vraiment être caractérisé avec ces concepts historiquement chargés. Un exemple caractéristique de pogrom, c’est l’agression organisée contre des immigrés pendant deux semaines dans le centre d’Athènes en mai 2011, avec comme prétexte l’assassinat d’un Grec, Manolis Kandaris. Des dizaines d’immigrés ont été blessés, certains gravement, et il y a eu un mort. Des pogroms semblables contre des immigrés, initiés par les nazis, ont eu lieu dans toute la Grèce des années auparavant, en 2004, après une compétition de foot entre l’Albanie et la Grèce. Des dizaines d’immigrés albanais vivant ici ont payé pour la défaite de la Grèce. En ce qui concerne le lynchage, c’est ce qui arrive en général le soir, avec des groupes composés de nombreux membres de CA (les «Phalanges» ou «Sections d’Assaut»), en isolant un ou deux immigrés et en les frappant jusqu’à ce qu’ils perdent connaissance. Un des exemples les plus caractéristiques de ce type de cas élucidés a eu lieu en juin 1998. Celui qui était alors le numéro deux de l’organisation, Antonios Androutsopoulos, en tête d’un groupe de dix membres de CA armés de gourdins, ont agressé en plein jour trois syndicalistes étudiants de gauche qui étaient assis dans un café.  Ils ne les ont lâchés que quand ils ont laissé l'un d’entre eux pour mort. Finalement, l’étudiant a survécu, après avoir lutté contre la mort pendant plusieurs jours. Des attaques semblables ont lieu aujourd'hui presque chaque soir, ayant pour cible des travailleurs immigrés, mais on ne l’apprend que quand les victimes osent aller jusqu’à l’hôpital.

 

Ο τρόπος δράσης της οργάνωσης μπορεί πράγματι να χαρακτηριστεί μ’ αυτούς τους τόσο βεβαρημένους ιστορικούς όρους. Πιο χαρακτηριστική περίπτωση πογκρόμ είναι η επί δύο σχεδόν βδομάδες οργανωμένη επίθεση εναντίον μεταναστών που οργανώθηκε τον Μάιο του 2011 στο κέντρο της Αθήνας, με αφορμή τη δολοφονία ενός Ελληνα, του Μανώλη Καντάρη. Δεκάδες μετανάστες τραυματίστηκαν, ορισμένοι βαριά, ενώ υπήρξε και ένας νεκρός. Παρόμοια πογκρόμ εναντίον μεταναστών, στα οποία πρωτοστάτησαν οι ναζιστές πραγματοποιήθηκαν σε όλη την Ελλάδα και αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2004, μετά από έναν ποδοσφαιρικό αγώνα Αλβανίας – Ελλάδας. Την ήττα της Ελλάδας πλήρωσαν δεκάδες Αλβανοί μετανάστες που βρίσκονται στη χώρα μας. Οσο για το λιντσάρισμα, αυτό είναι που συμβαίνει κατά κανόνα το βράδυ, με πολυμελείς ομάδες της Χρυσής Αυγής («φάλαγγες» ή «Τάγματα Εφόδου») να απομονώνουν ένα δυο μετανάστες και να τους χτυπούν μέχρι να μείνουν αναίσθητοι. Η πιο χαρακτηριστική τέτοια περίπτωση που έχει εξιχνιαστεί πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 1998. Ο τότε υπαρχηγός της οργάνωσης Αντώνιος Ανδρουτσόπουλος επικεφαλής μιας ομάδας δέκα Χρυσαυγιτών, οπλισμένοι με ρόπαλα επιτέθηκαν μέρα μεσημέρι σε τρεις αριστερούς συνδικαλιστές φοιτητές που κάθονταν σε ένα καφενείο. Δεν τους άφησαν παρά μόνο όταν ο ένας φάνηκε ότι είχε πεθάνει. Τελικά έζησε, μετά από πολυήμερη μάχη με το θάνατο. Παρόμοιες επιθέσεις συμβαίνουν σχεδόν κάθε βράδυ, με στόχο μετανάστες, αλλά τις μαθαίνουμε μόνο όταν τα θύματα τολμήσουν να φτάσουν στα νοσοκομεία.

 

10. Comment se fait-il que ces actions, et même des agressions contre des député-e-s de la Gauche, restent impunies? 

La vérité, c’est que très peu de ces attaques arrivent devant les tribunaux. Le chef suppléant de CA a été exceptionnellement condamné à une lourde peine de prison pour l’agression de 1998. Mais il avait réussi à se cacher pendant 7 ans, avant de se rendre aux autorités. La raison de l’impunité c’est que, depuis des années, Chryssi Avghi avait des relations spéciales avec la police et en particulier avec les MAT, les CRS grecs. La police utilisait l’organisation pour «le sale boulot» dans la répression de manifestations de masse. Lors des dernières élections, il s’est avéré qu’une bonne partie des policiers a voté pour CA. C’est la raison aussi de la réticence des autorités à enquêter sur les agressions nazies.  J’ajoute qu’il n’y a aucun réseau social de soutien aux immigrés victimes d’agressions, avec pour conséquence qu’ils ont peur de dénoncer à la police de telles occurrences, craignant de subir eux-mêmes des sanctions, surtout s’ils n’ont pas de papiers. Les autorités n’ont commencé à agir  que récemment,  surtout après certaines actions particulièrement provocatrices menées par l’organisation –agressions contre des petits vendeurs immigrés– dirigées par des députés de CA. Le Parlement a immédiatement levé leur immunité, et le ministère de l’Ordre public a retiré les policiers qui servaient comme gardes de sécurité du groupe parlementaire de Chryssi Avghi.

 

Η αλήθεια είναι ότι ελάχιστες από αυτές τις επιθέσεις φτάνουν στα δικαστήρια. Ο υπαρχηγός της Χρυσής Αυγής, πάντως, καταδικάστηκε σα βαριά ποινή για την επίθεση του 1998. Αλλά είχε κατορθώσει να φυγοδικεί επί 7 χρόνια, προτού παραδοθεί στις αρχές. Ο λόγος είναι ότι επί χρόνια η Χρυσή Αυγή διατηρούσε ιδιαίτερες σχέσεις με την αστυνομία και ειδικά τα ΜΑΤ. Η αστυνομία χρησιμοποιούσε την οργάνωση για τη «βρομοουλειά» κατά την καταστολή μαζικών διαδηλώσεων. Στις πρόσφατες εκλογές διαπιστώσαμε ότι πολύ μεγάλο μέρος των αστυνομικών ψηφίζει την οργάνωση. Αυτός είναι και ο λόγος της απροθυμίας των αρχών να εξιχνιάσουν τις ναζιστικές επιθέσεις. Θα προσθέσω ότι δεν υπάρχει και κάποιο κοινωνικό δίκτυο ενίσχυσης και υποστήριξης των μεταναστών που υφίστανται επιθέσεις, με αποτέλεσμα τα θύματα να φοβούνται ότι αν καταγγείλουν στην αστυνομία παρόμοια συμβάντα, θα υποστούν οι ίδιοι κυρώσεις, ειδικά αν δεν έχουν χαρτιά. Μόνο τώρα τελευταία έχουν αρχίσει να κινητοποιούνται κάπως περισσότερο οι αρχές, ειδικά μετά από ορισμένες επιδεικτικά προκλητικές ενέργειες που πραγματοποίησε η οργάνωση (επιθέσεις σε μετανάστες μικροπωλητές), έχοντας επικεφαλής βουλευτές της. Η βουλή προχώρησε άμεσα σε άρση της βουλευτικής τους ασυλίας, ενώ το υπουργείο Δημόσιας Τάξης απέσυρε τους αστυνομικούς που υπηρετούσαν ως συνοδοί ασφαλείας της κοινοβουλευτικής ομάδας της Χρυσής Αυγής.

 

11. Quelle est l’évaluation de la menace néo-nazie par la gauche grecque aujourd’hui?  Quelles sont les réactions de Syriza (Coalition de la gauche radicale), du KKE (Parti communiste grec), de Dimar ( Gauche démocratique), de la gauche extraparlementaire –Andarsia (Rébellion), les anarchistes, la gauche antiautoritaire– et des mouvements féministes?  Y a-t-il la possibilité d’une stratégie commune?

Malheureusement, jusqu’à aujourd'hui, il n'y a pas de signe de la possibilité d’une stratégie antifasciste unitaire pour la gauche. C'est que tous ces partis et ces organisations considèrent plus importantes les divergences entre eux, au niveau de leur programme politique général. Par exemple, le KKE n’accepte en aucun cas une coopération avec Syriza,  qu’il accuse de position «pro-européenne», tandis que Syriza ne veut pas entendre parler de Dimar, qui participe au gouvernement antipopulaire d’A.Samaras. Bien sûr tous ces partis politiques et les mouvements sociaux agissent chacun de leur côté pour affronter la menace fasciste, mais il est évident que cela ne suffit pas. Je crains qu’ils aient beaucoup sous-estimé le danger et ils ont probablement été surpris par le fait qu’il ne suffit pas de «révéler» le caractère de CA pour réduire son soutien populaire. L’opinion de certains dirigeants de la gauche –comme par exemple la secrétaire générale du KKE–  selon laquelle il suffit que CA entre dans le Parlement pour qu'il soit intégré au système politique s’est également avérée erronée. Comme nous l'avons constaté, c’est tout le contraire qui arrive. Après son succès électoral, l’organisation est devenue plus provocatrice et plus agressive.

 

Δυστυχώς μέχρι στιγμής δεν έχει διαφανεί η πιθανότητα μιας ενιαίας αντιφασιστικής στρατηγικής από την Αριστερά. Ο λόγος είναι ότι όλα αυτά τα κόμματα και οι οργανώσεις θεωρούν μεγαλύτερης σημασίας τις διαφορές μεταξύ τους στο γενικότερο πολιτικό πρόγραμμα. Για παράδειγμα το ΚΚΕ δεν δέχεται σε καμία περίπτωση να συνεργαστεί με τον ΣΥΡΙΖΑ, στον οποίο καταλογίζει «φιλοευρωπαϊκή» στάση, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θέλει να ακούσει για τη ΔΗΜΑΡ, η οποία συμμετέχει στην αντιλαϊκή κυβέρνηση Σαμαρά. Φυσικά όλα αυτά τα πολιτικά κόμματα και τα κοινωνικά κινήματα επιχειρούν μόνο του το καθένα να αντιμετωπίσει την απειλή, αλλά είναι φανερό ότι αυτό δεν αρκεί. Φοβάμαι ότι έχουν σε μεγάλο βαθμό υποτιμήσει τον κίνδυνο και ίσως αιφνιδιάστηκαν από το γεγονός ότι δεν αρκεί η «αποκάλυψη» του χαρακτήρα της Χρυσής Αυγής για να μειωθεί η λαϊκή της απήχηση. Αποδείχτηκε επίσης λανθασμένη η εκτίμηση ορισμένων ηγετών της Αριστεράς (όπως π.χ. της γ.γ. του ΚΚΕ), ότι μόλις μπει στη βουλή η Χρυσή Αυγή, θα ενσωματωθεί στο πολιτικό σύστημα. Όπως διαπιστώσαμε συνέβη το ακριβώς αντίθετο. Μετά την εκλογική της επιτυχία η οργάνωση έγινε πιο προκλητική και πιο επιθετική.  

 

12. Quelles sont les mesures qu’il faudrait prendre pour affronter la propagande de Chryssi Avghi et son action criminelle impunie?

Il y a déjà les premiers germes d’une action antifasciste qui se développe à la base de la société. La question qui se pose, c’est la mise en activité également des forces sociales organisées: partis politiques, syndicats, etc. Je peux vous citer quelques initiatives que nous avons discutées dans le milieu des journalistes:

- L'information sur le véritable caractère de l’organisation, sur la base des documents tirés de ses publications, de ses affiches et sites web.

- La mise en évidence de la nature criminelle de son action, par la publication de décisions finales des tribunaux.

- La critique des médias qui, sous prétexte de faire des «révélations» sur les nazis, les banalisent.

- Le dévoilement du mythe de l’action sociale de cette organisation, avec des exemples concrets de son action dans les quartiers sensibles.

- La mise à l’écart de toute sorte de confrontations violentes, et dans le même temps, la défense des initiatives et des manifestations antifascistes.

-  Tentative de vaincre la peur qui s’est déjà étendue parmi une partie des personnages publics –présentateurs de télévision ou politiciens–  lesquels sont prêts à racheter  leur tranquillité par des gestes d'allégeance adressés à ce groupe nazi.

       

Ηδη υπάρχουν τα πρώτα σπέρματα μιας αντιφασιστικής δράσης που εκδηλώνεται στη βάση της κοινωνίας. Το ζήτημα είναι να αναλάβουν δράση και οι οργανωμένες δυνάμεις της κοινωνίας δράση (πολιτικά κόμματα, συνδικάτα, κλπ). Μπορώ να σας πω ορισμένα μέτρα που συζητάμε στο χώρο της δημοσιογραφίας:

-Ενημέρωση για τον πραγματικό χαρακτήρα της οργάνωσης, με ντοκουμέντα από τα έντυπα, τις αφίσες και τους ιστότοπούς της.

-Αποκάλυψη της εγκληματικής της δράσης, μέσα από τη δημοσίευση τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων.

-Κριτική των μέσων ενημέρωσης που υποτίθεται ότι «αποκαλύπτουν» τους ναζιστές, ενώ στην πραγματικότητα τους ξεπλένουν.

-Ξεσκέπασμα των μύθων περί κοινωνικής δράσης της οργάνωσης, με συγκεκριμένα παραδείγματα από τη δράση της στις επίμαχες περιοχές.

-Αποφυγή κάθε είδους βίαιης αντιπαράθεσης, αλλά περιφρούρηση των αντιφασιστικών εκδηλώσεων.

-Προσπάθεια να αποκρουστεί ο φόβος που ήδη απλώνεται σε μερίδα δημόσιων προσώπων (τηλεπαρουσιαστών και πολιτικών), οι οποίοι είναι έτοιμοι να ανταλλάξουν την ησυχία τους με μια χειρονομία νομιμοφροσύνης προς τη ναζιστική ομάδα.

 

 

Le Club est l'espace de libre expression des abonnés de Mediapart. Ses contenus n'engagent pas la rédaction.